VZW DURME IN EEN NOTENDOP

vzw Durme is een regionale vereniging die actief is rond natuur in de streek van Durme, Moervaart en Schelde. De belangrijkste pijlers van de vereniging zijn natuurbeheer, natuureducatie, natuurbescherming en natuurstudie. vzw Durme beheert 370 ha natuur, verdeeld over 12 natuurreservaten.

Bij dit alles zijn tientallen actieve vrijwilligers en 8 personeelsleden betrokken. Sommige reservaten vereisen dagelijks toezicht, dit gebeurt op vrijwillige basis door twee opzichters en drie beëdigde wachters. Ook is vzw Durme één van drie erkende terreinbeherende verenigingen in Vlaanderen.

De natuureducatieve werking bij vzw Durme krijgt bijzonder veel aandacht: door het organiseren van tentoonstellingen, talloze natuurwandelingen, de uitgave van tal van folders en brochures, het ontwerpen van natuurleerpaden, de uitbouw van de milieumediatheek in Waasmunster en de inrichting van de bezoekerscentra in het Molsbroek en aan het Donkmeer.

Daarnaast probeert vzw Durme een actieve rol te spelen bij het regionale natuur- en milieubeleid. Wantoestanden in de natuur worden regelmatig aangeklaagd bij de verantwoordelijke instanties, ook probeert vzw Durme steeds een natuurvriendelijk alternatief uit te werken.

We hebben ons georganiseerd in 4 afdelingen: afdeling  Zele-Berlare-Wichelen, afdeling Lokeren-Moerbeke-Stekene-Sint-Niklaas, afdeling Waasmunster-Temse en afdeling Hamme-Dendermonde.

40 JAAR NATUURBESCHERMING DOOR VZW DURME

Zomer 1967... In de Koningsmeersen langs de Durme in Lokeren is een klein rietveld, de uitverkoren slaapplaats van een grote groep Boerenzwaluwen. Op een rustige avond zijn vogelringer Lieven Clays, samen met twee stagiair-ringers Albert Roels en André Verstraeten, er in volle bedrijvigheid. De netten worden tijdens de vooravond opgesteld. Als het wat meevalt kunnen er wellicht enkele honderden vogels worden geringd. Een uurtje wachten op de invallende vogels hoort erbij.

Ondertussen genoten de ringers van een prachtige zonsondergang over de Durmevallei en onvermijdelijk ging het gesprek over zoveel natuurverloedering, zoveel onbegrip bij politici, zoveel gebrek aan ruimtelijke ordening. De prachtige Koningsmeersen zouden binnenkort verdwijnen voor het huidige Lokerse bedrijventerrein E17/1. En zoveel andere gebieden, o.a. de Daknamse meersen waren bedreigd door verkaveling.

Zo ging het gesprek verder over de geringe strijdbaarheid vanuit de bestaande verenigingen om natuurgebieden te verdedigen. De toenmalige acties rond het Antwerpse tegen de aantasting van de Kalmthoutse Heide en de autoweg door het Peerdsbos waren echte uitzonderingen geweest. Zoiets misten we in onze streek.

Bestonden er dan geen verenigingen? Ja, we waren er zelfs lid van.

Zo was er het Coördinatie-Comité voor Bescherming van Vogels, opgericht op initiatief van Roger Arnhem in 1962. Ongetwijfeld de meest strijdbare organisatie uit die tijd, die vooral streed tegen de vogelvangst.

Zo was er de Belgische Vogel- en natuurreservaten met enkele "vrije reservaten" in de streek. Een zwakke formule die eigenlijk niet veel voorstelde en trouwens later volledig zou worden verlaten.

Ja, in 1960 was door Jozef Van Reeth te Sint-Niklaas de eerste Wase natuurvereniging opgericht: De Wielewaal, afdeling Land van Waas. Deze liep in de kijker als organisator van uitstappen, winteravonden en zelfs een nationaal congres.

Ja, er was de in 1964 door Ronald Demey opgerichte afdeling van de Belgische Jeugdbond voor Natuurstudie (BJN) in Sint-Niklaas. Het was een kleine, maar actieve kern van jongeren tussen 12 en 25 jaar, die hoofdzakelijk belangstelling hadden voor natuurstudie.

Ja, er was het Centrum voor Natuur- en milieueducatie (CVN) dat vanaf 1966 jaarlijks natuurgidsen vormde.

Ja, er waren eveneens zovele studiedagen en congressen die de noodzaak aan ruimtelijke ordening duidelijk maakten. De Lokerse Erasmuskring bracht die verruimende ideeën naar een breder publiek. Maar ondertussen ging de wildbouw in de open ruimte bijna onbeperkt zijn gang.

En actie was er niet. Zouden we er dan zelf niet aan denken om een strijdbare vereniging op te richten? Kunnen we met een vereniging ook niet proberen enkele eigendommen van de Dienst der Zeeschelde te beheren als natuurreservaat? Sinds enkele jaren was er op initiatief van Paul Van Roste, gewestoverste van het vogelringwerk, een toelating bekomen om in die natuurgebieden vogels te ringen. En misschien zou dergelijke toelating via het Belgisch ringwerk ook kunnen worden bekomen voor het Molsbroek in Lokeren. De op te richten vereniging zou dan kunnen instaan om het Molsbroek tot een volwaardig reservaat uit te bouwen. En een nieuwe vereniging zou ook de jaaroverzichten "Avifauna van de Durmevallei" kunnen uitgeven.

En waarom zou die vereniging dan ook niet de natuureducatieve leemte in de streek opvullen? Met tentoonstellingen, geleide wandelingen en artikels was eigenlijk veel mogelijk om de belangstelling voor de natuur op te wekken bij een breder publiek.

Was het geen dagdromerij? Was het niet vermetel aan een dergelijke vereniging te denken? Zou dat niet te veel hooi op de vork zijn?

Het ene woord bracht het ander mee. Die vereniging zou los moeten staan van elke partijpolitieke of ideologische strekking. De volbloed idealist Lieven Clays schoof dan nog een extraatje in de denktank: die vereniging zou een vzw moeten zijn. Met rechtspersoonlijkheid om klacht te kunnen indienen en burgerlijke partij te zijn bij processen. Zo kon de natuur maximaal worden verdedigd.

Na dit gesprek op de dijk van de Koningsmeersen, volgden heel wat contacten tussen het handvol natuurliefhebbers in de Durmestreek. De idee om een actieve en strijdbare natuurbeschermingsvereniging in de regio op te richten kreeg meer en meer vorm.

Piet Van Hautte uit Haasdonk, één van de meest actieve leden van De Wielewaal, was bereid om die "jonge mensen" ten volle te steunen en de verantwoordelijkheid als voorzitter op zich te nemen. En zo kwam de zetel van de vereniging buiten de eigenlijke Durmevallei te liggen. Tijdens de zomer en het najaar van 1968 schreven Albert Roels en André Verstraeten ijverig aan de statuten, zochten een passende naam en legden heel wat contacten. Er werd gestreefd naar een eerste raad van bestuur die vzw Durme zou oprichten. De kern werd gevormd door medewerkers van het ringwerk met Paul Van Roste, Lieven Clays, Fernand Roels, Bob Van de Voorde, Albert Roels, Jozef De Raedt en André Verstraeten. Deze werd aangevuld met Piet Van Hautte en nog drie andere belangstellenden, nl. Louis De Cock, een gekende Zeelse natuurliefhebber-hengelaar, Miet Smet, de Lokerse voortrekker in het streven naar ruimtelijke ordening en Luc De Meester, toen de enige belangstellende die bij het Molsbroek woonde.

De eigenlijke stichtingsvergadering ging door op 27 januari 1969 in het kleine vergaderzaaltje van De Lekkerbek op de Heide te Waasmunster. De huidige Minister van Staat Miet Smet schreef een week later de eerste persnota, met de aankondiging van de oprichting van die nieuwe vereniging.

vzw Durme zou overigens goed uit de startblokken komen. Er kwam een sterke ondersteuning door de promotiecampagne rond het Europees beschermingsjaar 1970. De beoogde strijdbaarheid kon ook al tijdens de eerste jaren worden hard gemaakt: bekomen van het beheer van het Molsbroek, het aanstellen van twee beëdigde wachters, het beletten van de verkavelingen van de Daknamse meersen en de Buylaers, het organiseren van talloze geleide natuurwandelingen, aansluiting bij de koepelorganisatie Bond Beter Leefmilieu en het indienen van talloze klachten tegen natuurverloedering.

De keerzijde van de medaille werd ook vlug duidelijk: tegenwerking van sommige politici en particulieren, die niet gediend waren met openlijke acties.

Ondertussen bestaat de vzw Durme 40 jaar en een waslijst aan verwezenlijkingen verder. Verscheidene natuurvernietigende plannen en projecten werden tegengehouden, overtreders werden voor de rechter gedaagd en al meer dan 370 ha natuurreservaat is in beheer genomen, waar jaarlijks duizenden mensen van de natuur komen genieten.

Onze missie loopt verder in de toekomst: het beter beschermen van de natuur in de streek van Durme, Donk en Schelde. En daarvoor is alle hulp welkom!